ÇOCUKLUK DÖNEMİNDE KORKULAR
Çocuğum her şeyden korkuyor, ne yapacağımı şaşırdım. Her yüksek seste sıçrıyor. Bu korku nasıl geçecek? Karanlık diye tuvalete bile gitmiyor. Yalnız yatmıyor. Devamlı birimiz onun yanında yatıyoruz ya da bizim yatağa geliyor, çünkü korkuyor. Yan odaya geçemez oldum, hemen korkuyor ve ağlıyor. Bu ve bunun gibi örnekler sizlere tanıdık geldi mi?
Ocak ayında psikolojik danışmanlık ve rehberlik birimi olarak sınıf rehberlik çalışmalarında çocuklarda korkuları ele aldık. Sıklıkla görülen korkular arasında hayaletler, canavarlar, gök gürültüsü, yabancı insanlar vb. daha birçok cevabı çocuklarımızdan duyduk.
Peki Bu Korkular Nasıl Oluşur?
Korku, tehlike sonucu ortaya çıkan ve kaçma isteğini uyandıran en temel duygulardan birisidir. Korku, insanı muhtemel tehlikelerden korur ancak bazen hayatı kısıtlayıcı hale getirebilir. Çocukluk çağında ise korkular, bilinmezlikler karşısında gelişir. Çocuklar, bilmediği şeylerden korkar, kendini korumaya çalışır ya da başkaları tarafından korunsun ister. Çocuklarda korkular, gelişimsel ve dönemsel olarak farklı şekillerde görülebilir. Çocukların hayal güçleri 3-4 yaşlarında oldukça gelişir. Bununla beraber korkular da artmaya başlar. Döneme özgü, gelişimsel olan korkular çocuk gelişimini tamamladıkça değişir ve zamanla yok olurlar. Ailelerin olumlu yatıştırıcı, korkuyu desteklemeyen ve açıklayıcı tutumları dönemsel korkuları yenme konusunda oldukça kritiktir.
Çocukluk çağı korkuları, yaşa göre gelişim gösterse de bazı etkenler bu durumu tetikleyebilir. Bunlardan en önemlisi ebeveyn tutumlarıdır. Aşırı korumacı ya da sert cezalandırıcı ebeveyn tutumu çocuğun korku duygusunu tetikler. Her girişiminde engellenen ya da sert bir tepki ile karşılaşan çocuk, yeni bir atılım yapmaktan geri durmayı seçerek korku duygusunu hissedecektir. Tekrar eden fiziksel cezalar ya da fiziksel ceza ile tehdit edilmek çocuğa bir saldırı altında olduğunu hissettirir ve bu da korkuyu pekiştirir.
Bazı korkular yaşanan bir olay ya da deneyim sonucu ortaya çıkar, yani öğrenilir. Örneğin; asansörde kalmış bir çocuk, daha sonra asansöre binmekten korkabilir. Yaşanan deneyime karşı çevrenin tepkisi çok aşırı olmuşsa korku daha da pekişir. Mesela bir koltuktan düşen çocuğun annesinin panikle verdiği tepki çocuğun koltuğa çıkmaktan korkmasına neden olabilir. Korkuların gelişme sürecindeki bir yol da model almadır. Çocuklar, büyürken anne ve babalarını çok dikkatli bir şekilde gözlemlerler. Onların olaylar karsısında verdikleri tepkileri taklit eder ve uygulamaya çalışırlar. Yaşına uygun olmayan televizyon programları, oyunlar ve ürkütücü masallar korkuyu tetikler. Bazı durumlarda korkular kendini başka davranışlarda gösterir. Örneğin; Yeni bir kardeşi olduğunda bebeksi konuşup emzik emmek isteyen 5 yaşındaki bir çocuk aslında ailenin ilgisini kaybetmekten korkma ihtimali yüksektir. Ebeveynlerinin şiddetli tartışmalarına tanık olan çocuk kendisini terk edeceklerinden korkarak dışkı kaçırma, tırnak yeme gibi korku tepkileri gösterebilir. Hiç sesi çıkmayan “uslu” çocuklar, diğer insanlarla ilişkilerinde reddedilme korkusu yaşıyor olabilirler. Okula gitmek istemeyen çocuklar; annelerinden ayrı kalmaktan (yalnız kalmak), yeni deneyimlerle baş etmekten korkuyor olabilirler. Şaka amaçlı veya başka bir şekilde ani korkular yaşayan çocuklar kekeleme gibi korku tepkileri gösterebilirler.
Ebeveynlere Öneriler
-Korkunun doğal bir duygu olduğunu unutmayın ve çocuğa da bunu hissettirin.
- Korkularını dinleyin, anlamaya çalışın. Kesinlikle küçümsemeyin. “Bunda korkacak ne var”gibi cümleler kullanmayın.
- Disipline etmek için hiçbir şekilde korkutmayın. Terk etmekle, bırakıp gitmekle tehdit etmeyin.
- Korkularıyla ilgili onu konuşturun; sordukları zaman zaman anlamsız gelse de cevap vermeye çalışın.
-Onu zorlayıp korktuğu durumla karşı karşıya getirmeye çalışmayın. Önemli olan sizlerin değil, çocukların hazırbulunuşluğudur.
- Korkusunun üstesinden aşama aşama gelmesi için ona zaman tanıyın. Örneğin doktora gitmekten korkuyorsa mümkünse hasta olmadığı muayene veya iğne olmayacağı bir zamanda doktoru ziyaret edin. Önceden yapılan bu ziyaret hasta olduğunda doktora gitmesini kolaylaştıracaktır.
- Korku, çocuğu disiplin etmekten öte kalıcı hasarlara sebep olabilir.
-Korkularına onunla birlikte çözüm yolları arayın.
- Korktuğu durumlarda ona sarılarak güven verin, yanında olduğunuzu hissettirin.
- Çocuğunuzun olağan dışı korkuları varsa, bu korkuları gündüz ve geceleri yaşamını olumsuz etkiliyorsa, yaşamını sürdürmesine engel oluyorsa ilk fırsatta psikolojik danışmanlık ve rehberlik birimimize başvurmalı ve psikolojik destek alınmasını sağlamalıyınız.
Psikolojik Danışman
Sevda KISRIK
